ଦେୱାନୀ ମକଦ୍ଦମା

ଦେୱାନୀ ମକଦ୍ଦମା ଘରୋଇ ପକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ନାଗରିକ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପତ୍ତି, ଅର୍ଥ, ଚୁକ୍ତି ଓ ଅଧିକାର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିବାଦକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦେୱାନୀ କାର୍ଯ୍ୟବିଧି ସଂହିତା, 1908 (Code of Civil Procedure) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ, ଏବଂ ସମୟସୀମା ତାମାଦି ଆଇନ, 1963 (Limitation Act)ରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କ'ଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ

ମକଦ୍ଦମା

ଘୋଷଣା, ଦଖଲ, ବଣ୍ଟନ, ଚୁକ୍ତିର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାଳନ (specific performance) ଓ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ମକଦ୍ଦମା, ଆର୍ଜି କିମ୍ବା ଲିଖିତ ବୟାନ (pleadings)ଠାରୁ ପ୍ରମାଣ ଓ ଯୁକ୍ତିତର୍କ ଦେଇ ରାୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଏବଂ ଡିକ୍ରି ପାଳନ ନହେଲେ ଏହାର ଜାରି (execution)।

ନିଷେଧାଜ୍ଞା

ମକଦ୍ଦମା ବିଚାରାଧୀନ ଥିବା ସମୟରେ ସ୍ଥିତି ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଦେୱାନୀ କାର୍ଯ୍ୟବିଧି ସଂହିତାର ଅର୍ଡର XXXIX ଅଧୀନରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ନିଷେଧାଜ୍ଞା, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରତିକାର ଆଇନ, 1963 (Specific Relief Act) ଅଧୀନରେ ସ୍ଥାୟୀ ଓ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ (mandatory) ନିଷେଧାଜ୍ଞା।

ଅସୁଲି

ଅର୍ଥ ଅସୁଲି ପାଇଁ ମକଦ୍ଦମା, ଯେଉଁଥିରେ ଦାବି ଲିଖିତ ଚୁକ୍ତି କିମ୍ବା ବିନିମୟସାଧ୍ୟ ଲିଖତ (negotiable instrument) ଉପରେ ଆଧାରିତ ହେଲେ ଦେୱାନୀ କାର୍ଯ୍ୟବିଧି ସଂହିତାର ଅର୍ଡର XXXVII ଅଧୀନରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ମକଦ୍ଦମା (summary suit) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଚୁକ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିବାଦ

ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ, ପୈଠ ଓ ପାଳନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଭାରତୀୟ ଚୁକ୍ତି ଆଇନ, 1872 (Indian Contract Act) ଅଧୀନରେ ବିବାଦ। ଯେଉଁଠାରେ ବିବାଦଟି ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅଦାଲତ ଆଇନ, 2015 (Commercial Courts Act) ଅଧୀନରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟର ଏକ "ବାଣିଜ୍ୟିକ ବିବାଦ", ସେଠାରେ ତତ୍କାଳ ଅନ୍ତରୀଣ ପ୍ରତିକାର ମାଗାଯାଉନଥିଲେ ଦାଖଲ ପୂର୍ବରୁ ସାଧାରଣତଃ ମକଦ୍ଦମା ପୂର୍ବ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା (pre-institution mediation) ଆବଶ୍ୟକ।

ଅପିଲ, ରିଭିଜନ ଓ ରିଟ୍

ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅପିଲ ଏବଂ ଦେୱାନୀ ରିଭିଜନ, ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ହାଇକୋର୍ଟରେ ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ 226 ଅଧୀନରେ ରିଟ୍ ଆବେଦନ।

ଦେୱାନୀ ମକଦ୍ଦମା ସାଧାରଣତଃ କିପରି ଆଗେଇଥାଏ

1. ନୋଟିସ। ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଆଇନଗତ ନୋଟିସ ପଠାଯାଏ। ସରକାର କିମ୍ବା କୌଣସି ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମକଦ୍ଦମା କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ଦେୱାନୀ କାର୍ଯ୍ୟବିଧି ସଂହିତାର ଧାରା 80 ଅଧୀନରେ ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇ ମାସର ନୋଟିସ ଆବଶ୍ୟକ।
2. ଦାଖଲ। ସ୍ଥାନ ଓ ଦାବିର ମୂଲ୍ୟ ଉପରେ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ର ଥିବା ଅଦାଲତରେ କୋର୍ଟ ଫି ସହ ଆର୍ଜି ଦାଖଲ କରାଯାଏ।
3. ଲିଖିତ ବୟାନ। ବିବାଦୀଙ୍କୁ ସମନ ଜାରି କରାଯାଏ ଏବଂ ସେ ସଂହିତାରେ ଅନୁମୋଦିତ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଲିଖିତ ବୟାନ ଦାଖଲ କରନ୍ତି।
4. ବିଚାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟ ଓ ପ୍ରମାଣ। ଅଦାଲତ ବିବାଦୀୟ ବିଚାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟ (issues) ସ୍ଥିର କରନ୍ତି; ପକ୍ଷମାନେ ଦଲିଲୀୟ ଓ ମୌଖିକ ପ୍ରମାଣ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଜେରା କରାଯାଏ।
5. ଯୁକ୍ତିତର୍କ ଓ ରାୟ। ଅନ୍ତିମ ଯୁକ୍ତିତର୍କ ପରେ ଅଦାଲତ ରାୟ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଡିକ୍ରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
6. ଅପିଲ ବା ଜାରି। କୌଣସି ପକ୍ଷ ତାମାଦି ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ଅପିଲ କରିପାରନ୍ତି; ଡିକ୍ରିଧାରୀ ଜାରି (execution) ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିପାରନ୍ତି।

ସମୟସୀମା

ତାମାଦି ଆଇନ, 1963 ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର ମକଦ୍ଦମା କେଉଁ ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ଦାଖଲ କରିବାକୁ ହେବ ତାହା ସ୍ଥିର କରେ। ଚୁକ୍ତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ଅନେକ ଦାବି ତିନି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଆଣିବାକୁ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଅବଧି ଓ ତାହା କେଉଁ ତାରିଖଠାରୁ ଗଣାଯାଏ ତାହା ଭିନ୍ନ ହୁଏ, ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ।

ଫୋରମ

ମାମଲା ଅନୁସାରେ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟବାହୀ ସାଧାରଣତଃ ନିମ୍ନଲିଖିତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହୁଏ:

• ସିଭିଲ ଜଜ୍ (ସିନିୟର ଓ ଜୁନିୟର ଡିଭିଜନ) କୋର୍ଟ
• ଜିଲ୍ଲା ଓ ଦୌରା ଜଜ୍ କୋର୍ଟ
• ଓଡ଼ିଶା ହାଇକୋର୍ଟ, କଟକ: ଅପିଲ, ରିଭିଜନ ଓ ରିଟ୍ ଆବେଦନ
• ଋଣ ଅସୁଲି ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ (DRT), କଟକ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ଆର୍ଥିକ ସଂସ୍ଥାଙ୍କ ଅସୁଲି ପାଇଁ
• ଲୋକ ଅଦାଲତ, ଆପୋଷ ସମାଧାନ ପାଇଁ

ସାଧାରଣ ସୂଚନା, ଆଇନଗତ ପରାମର୍ଶ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାମଲା ତାହାର ନିଜସ୍ୱ ତଥ୍ୟ ଓ ଦଲିଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏବଂ ଆଇନ ଓ ସରକାରୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବଦଳେ। କୌଣସି ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ପୂର୍ବରୁ ସମ୍ପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ପରାମର୍ଶ ନିଅନ୍ତୁ।