ପରିବାର ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାର

ପାରିବାରିକ ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାର ମାମଲା ମୁଖ୍ୟତଃ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଇନ (personal law) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ, ଅର୍ଥାତ୍ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଆଇନ ଅଧୀନରେ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ସେହି ଅନୁସାରେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ଆଇନ, ସହିତ ଖୋରପୋଷ, ଅଭିଭାବକତ୍ୱ ଓ ଘରୋଇ ହିଂସା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସାଧାରଣ ଆଇନ।

ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କ'ଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ

ଇଚ୍ଛାପତ୍ର

ଇଚ୍ଛାପତ୍ର ଓ ଇଚ୍ଛାପତ୍ରର ସଂଶୋଧନୀ (codicil)ର ମସୌଦା ପ୍ରସ୍ତୁତି। ଭାରତୀୟ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଆଇନ, 1925 (Indian Succession Act) ଅନୁଯାୟୀ ଇଚ୍ଛାପତ୍ରରେ ଇଚ୍ଛାପତ୍ରକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସ୍ୱାକ୍ଷର ଏବଂ ଅତି କମରେ ଦୁଇ ଜଣ ସାକ୍ଷୀଙ୍କ ପ୍ରମାଣୀକରଣ (attestation) ଆବଶ୍ୟକ। ଇଚ୍ଛାପତ୍ରର ପଞ୍ଜୀକରଣ ବୈକଳ୍ପିକ, ଯଦିଓ ପରେ ଦଲିଲଟି ପ୍ରମାଣ କରିବାରେ ଏହା ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।

ପ୍ରୋବେଟ ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାର

ପ୍ରୋବେଟ ଓ ପ୍ରଶାସନ ପତ୍ର (letters of administration) ପାଇଁ ଆବେଦନ, ଏବଂ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଉଣା ଋଣ ଓ ସିକ୍ୟୁରିଟି ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଆଇନ, 1925ର ଧାରା 372 ଅଧୀନରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ପ୍ରମାଣପତ୍ର (succession certificate)। ଇଚ୍ଛାପତ୍ର ନଥିଲେ, ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅଂଶ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଇନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ବୈବାହିକ ବିବାଦ

ହିନ୍ଦୁ ବିବାହ ଆଇନ, 1955 (HMA), ବିଶେଷ ବିବାହ ଆଇନ, 1954 (Special Marriage Act) ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଇନ ଅଧୀନରେ ଛାଡ଼ପତ୍ର, ନ୍ୟାୟିକ ପୃଥକ୍‌ବାସ, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଅଧିକାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ମତିରେ ଛାଡ଼ପତ୍ର, ଏବଂ ଘରୋଇ ହିଂସାରୁ ମହିଳା ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ, 2005 ଅଧୀନରେ କାର୍ଯ୍ୟବାହୀ।

ଖୋରପୋଷ

ଭାରତୀୟ ନାଗରିକ ସୁରକ୍ଷା ସଂହିତା, 2023ର ଧାରା 144 (ପୂର୍ବରୁ ଫୌଜଦାରୀ କାର୍ଯ୍ୟବିଧି ସଂହିତାର ଧାରା 125) ଓ ହିନ୍ଦୁ ପୋଷ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଓ ଖୋରପୋଷ ଆଇନ, 1956 ଅଧୀନରେ ସ୍ୱାମୀ/ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନ ବା ପିତାମାତାଙ୍କ ଖୋରପୋଷ ଦାବି, ଏବଂ ବୈବାହିକ କାର୍ଯ୍ୟବାହୀରେ ଅନ୍ତରୀଣ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ଖୋରପୋଷ।

ଅଭିଭାବକତ୍ୱ ଓ ହେପାଜତ

ଅଭିଭାବକ ଓ ପ୍ରତିପାଲ୍ୟ ଆଇନ, 1890 (Guardians and Wards Act) ଓ ହିନ୍ଦୁ ନାବାଳକତ୍ୱ ଓ ଅଭିଭାବକତ୍ୱ ଆଇନ, 1956 ଅଧୀନରେ ନାବାଳକମାନଙ୍କ ଅଭିଭାବକତ୍ୱ ଓ ହେପାଜତ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିଶୁର କଲ୍ୟାଣ ହିଁ ସର୍ବୋପରି ବିଚାର୍ଯ୍ୟ।

ପାରିବାରିକ ଅଦାଲତ ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା

ପାରିବାରିକ ଅଦାଲତ ଆଇନ, 1984 (Family Courts Act) ଅଧୀନରେ ଯେଉଁଠାରେ ପାରିବାରିକ ଅଦାଲତ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ବୈବାହିକ, ଖୋରପୋଷ ଓ ହେପାଜତ ମାମଲା ଶୁଣନ୍ତି। ଏହି ଅଦାଲତଗୁଡ଼ିକ ଆପୋଷ ସମାଧାନକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ମାମଲା ଶୁଣାଣି ପୂର୍ବରୁ ବା ଶୁଣାଣି ସହିତ ମଧ୍ୟସ୍ଥତାକୁ ପଠାଯାଏ।

ପ୍ରଥମ ସାକ୍ଷାତରେ ସହାୟକ କାଗଜପତ୍ର

• ବିବାହ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ବା ବିବାହର ପ୍ରମାଣ, ଏବଂ ପୂର୍ବର ଯେକୌଣସି ଆବେଦନ ବା ଆଦେଶ
• ଉତ୍ତରାଧିକାର ପାଇଁ: ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରମାଣପତ୍ର, ବଂଶାବଳୀ, ଇଚ୍ଛାପତ୍ର (ଯଦି ଥାଏ) ଓ ସମ୍ପତ୍ତିର ତାଲିକା
• ଖୋରପୋଷ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିଲେ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟର ବିବରଣୀ

ଫୋରମ

ମାମଲା ଅନୁସାରେ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟବାହୀ ସାଧାରଣତଃ ନିମ୍ନଲିଖିତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହୁଏ:

• ପାରିବାରିକ ଅଦାଲତ
• ଜିଲ୍ଲା ଓ ଦୌରା ଜଜ୍ କୋର୍ଟ ଏବଂ ସିଭିଲ ଜଜ୍ କୋର୍ଟ
• ନ୍ୟାୟିକ ଓ ଉପଖଣ୍ଡ ନ୍ୟାୟିକ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ କୋର୍ଟ
• ଓଡ଼ିଶା ହାଇକୋର୍ଟ, କଟକ
• ଲୋକ ଅଦାଲତ ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା କେନ୍ଦ୍ର

ସାଧାରଣ ସୂଚନା, ଆଇନଗତ ପରାମର୍ଶ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାମଲା ତାହାର ନିଜସ୍ୱ ତଥ୍ୟ ଓ ଦଲିଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏବଂ ଆଇନ ଓ ସରକାରୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବଦଳେ। କୌଣସି ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ପୂର୍ବରୁ ସମ୍ପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ପରାମର୍ଶ ନିଅନ୍ତୁ।