ଓଡ଼ିଶାରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର କିପରି ପାଇବି?

ପ୍ରମାଣପତ୍ରଟି କାହା ପାଇଁ

ରାଜସ୍ୱ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ତଦନ୍ତ ଅନୁସାରେ, ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ରରେ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଜୀବିତ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନଙ୍କ ତାଲିକା ଥାଏ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହା ସାଧାରଣତଃ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ:

• ତହସିଲରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କ ନାମରେ ଜମିର ନାମାନ୍ତରଣ (ଦେଖନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ନାମାନ୍ତରଣ);
• ପାରିବାରିକ ପେନସନ, ଭବିଷ୍ୟନିଧି, ଗ୍ରାଚୁଇଟି ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ୟ ପାଇଁ ଦାବି, ଯଦିଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା 2019 ରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା ଯେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ବିନା ସର୍ଭିସ ବୁକର ନମିନେସନ ଆଧାରରେ ପ୍ରାପ୍ୟ ପଇଠ କରାଯିବ;
• ଯୁଟିଲିଟି ସଂଯୋଗ (utility connection), ଛୋଟ ଜମା ରାଶି ଓ ଏହିପରି ରେକର୍ଡର ହସ୍ତାନ୍ତର; ଏବଂ
• ବଣ୍ଟନ ବା ଉତ୍ତରାଧିକାର ମାମଲାରେ ସହାୟକ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ।

ଏହା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କିଏ ତାହା ଲିପିବଦ୍ଧ କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କେତେ ପାଇବେ, କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମ୍ପତ୍ତିର ମାଲିକ କିଏ, କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାପତ୍ର ବୈଧ କି ନାହିଁ, ତାହା ଏହା ସ୍ଥିର କରେ ନାହିଁ। ଭାଗ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଆଇନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଦେଖନ୍ତୁ ଇଚ୍ଛାପତ୍ର ବିନା ସମ୍ପତ୍ତି କିପରି ବଣ୍ଟନ ହୁଏ।

ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ନିୟମାବଳୀ

ରାଜସ୍ୱ ଓ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ବିଜ୍ଞପ୍ତିତ ଓଡ଼ିଶା ବିବିଧ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ନିୟମାବଳୀ, 2017 1984 ନିୟମାବଳୀକୁ ବଦଳାଇଛି। ଏହା ଅନୁଯାୟୀ:

• ତହସିଲଦାର ଓ ଅତିରିକ୍ତ ତହସିଲଦାର ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଜାରି କରିବା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ରାଜସ୍ୱ ଅଧିକାରୀ।
• ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଫର୍ମରେ (ନିୟମ 4 ଅନୁଯାୟୀ ଫର୍ମ ନଂ 2) ଆବେଦନ କରାଯାଏ।
• ଅଧିକାରୀ ଏକ ମାମଲା ଖୋଲନ୍ତି, କାଗଜପତ୍ର ଓ ରେକର୍ଡ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜେ ତଦନ୍ତ କରିପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅଧସ୍ତନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଠାରୁ ରିପୋର୍ଟ ମାଗିପାରନ୍ତି।
• ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କ ତାଲିକା ଉପରେ ଆପତ୍ତି ଆହ୍ୱାନ କରି ଏକ ଘୋଷଣା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ, ଏବଂ 15 ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଆପତ୍ତି ଦାଖଲ କରାଯାଇପାରେ।
• ଆପତ୍ତି ଅବଧିକୁ ବାଦ ଦେଇ 30 ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଆବେଦନର ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେବା ଉଚିତ।
• ସକ୍ଷମ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ସଂଶୋଧନ ବା ବାତିଲ ନକଲେ ପ୍ରମାଣପତ୍ରଟି ସ୍ଥାୟୀ।
• ଆଦେଶ ବିରୁଦ୍ଧରେ 30 ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଉପଜିଲ୍ଲାପାଳ (ସବ୍-କଲେକ୍ଟର)ଙ୍କ ନିକଟରେ ଅପିଲ କରାଯାଇପାରେ।

ଓଡ଼ିଶା ଲୋକସେବା ଅଧିକାର ଆଇନ, 2012 (Odisha Right to Public Services Act, 2012) ଅନୁଯାୟୀ ରାଜ୍ୟର ଲୋକସେବା ବିଜ୍ଞପ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ରକୁ 30 ଦିନର ସେବା ଭାବେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି; ସମୟରେ ନମିଳିଲେ ସବ୍-କଲେକ୍ଟର ଅପିଲ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ।

କେଉଁଠି ଆବେଦନ କରିବେ

1. ଅନଲାଇନ: e-District Odisha ପୋର୍ଟାଲରେ ପଞ୍ଜୀକରଣ କରି, ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ସେବା ବାଛି, ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଇ ଏବଂ କାଗଜପତ୍ର ଅପଲୋଡ କରି। ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଜାରି ହେବା ପରେ ଡିଜିଟାଲ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ପ୍ରମାଣପତ୍ରଟି ପୋର୍ଟାଲରୁ ଡାଉନଲୋଡ କରାଯାଏ।
2. ଏକ କମନ ସର୍ଭିସ ସେଣ୍ଟରରେ, ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଅନଲାଇନ ଆବେଦନ ଦାଖଲ କରେ। ରାଜ୍ୟ ନଭେମ୍ବର 2019 ରେ ଏହି ପ୍ରମାଣପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସରକାରୀ ଶୁଳ୍କ ଉଚ୍ଛେଦ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ସର୍ଭିସ ସେଣ୍ଟର ସେବା ଶୁଳ୍କ ନେଇପାରେ।
3. ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ସାଧାରଣତଃ ଯେଉଁଠି ରହୁଥିଲେ ସେହି ସ୍ଥାନ ଉପରେ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ର ଥିବା ତହସିଲରେ।

ସାଧାରଣତଃ ଆବଶ୍ୟକ କାଗଜପତ୍ର

• ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପଞ୍ଜୀକରଣ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାରି ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରମାଣପତ୍ର।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କ ବିବରଣୀ: ନାମ, ବୟସ, ସମ୍ପର୍କ, ଠିକଣା, ଏବଂ ଜୀବିତ କି ନାହିଁ। ବିବାହିତା ଝିଅ, ପୂର୍ବରୁ ମୃତ ପୁଅ ବା ଝିଅଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଏବଂ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମା' ଜୀବିତ ଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।
• ତହସିଲର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ, ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକ ଶପଥପତ୍ର (affidavit) ବା ସ୍ୱ-ଘୋଷଣାପତ୍ର।
• ଆବେଦନକାରୀଙ୍କ ପରିଚୟ ଓ ଠିକଣା ପ୍ରମାଣ, ଯେପରି ଆଧାର, ଭୋଟର ପରିଚୟପତ୍ର ବା ରାସନ କାର୍ଡ।
• ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମରେ ଜମି ଥିଲେ ସ୍ୱତ୍ୱଲିପିର ଏକ କପି, ଏବଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସର୍ଭିସ ବୁକ।

ବିଳମ୍ବ ବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆହ୍ୱାନର ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ କାରଣ ହେଉଛି ଜଣେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କୁ ବାଦ ଦେବା। ନାମିତ ହେବାକୁ ହକଦାର ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବାଦ ଦେଇ ପାଇଥିବା ପ୍ରମାଣପତ୍ର ବାତିଲ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ଏହା ଆଧାରରେ ହୋଇଥିବା କାରବାର ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିପାରେ।

ଯେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅଧିକ ସତର୍କତା ଦରକାର

• ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ବା ବିଦେଶରେ ରହୁଥିବା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ। ତାଙ୍କ ବିବରଣୀ ମଧ୍ୟ ଆବେଦନରେ ଦେବାକୁ ହେବ। ପରେ ନାମାନ୍ତରଣ ବା ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାକ୍ଷର ବା ସମ୍ମତି ଦରକାର ହେଲେ, ଠିକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପାଦିତ ମୁକ୍ତିଆରନାମା (power of attorney) ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଉପସ୍ଥିତି ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପାରେ।
• ନାବାଳକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ। ନାବାଳକଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ନାମିତ କରାଯାଏ। ପରେ ନାବାଳକଙ୍କ ଜମି ଭାଗ ବିକ୍ରି ବା ବଣ୍ଟନ କରିବାରେ ସତର୍କତା ଦରକାର, ଏବଂ ବିକ୍ରି ପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ ଅଦାଲତର ଅନୁମତି ଆବଶ୍ୟକ।
• ଏକାଧିକ ପତି ବା ପତ୍ନୀ, କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ ବିବାହରୁ ସନ୍ତାନ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କି ନାହିଁ ତାହା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଇନ ଓ ବିବାହର ବୈଧତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଆପତ୍ତି ଆସିପାରେ ବୋଲି ଧରି ବିବାହ ରେକର୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖନ୍ତୁ।
• ଇଚ୍ଛାପତ୍ର ଅଛି। ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଇଚ୍ଛାପତ୍ରକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରେ ନାହିଁ। ଦେଖନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଇଚ୍ଛାପତ୍ର ଓ ପ୍ରୋବେଟ।
• ବ୍ୟାଙ୍କ ଜମା ଓ ସେୟାର। ଯେଉଁଠି ସଂସ୍ଥା ଏକ ଅଦାଲତ ଦସ୍ତାବିଜ ମାଗେ, ଦେଖନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଉତ୍ତରାଧିକାର ପ୍ରମାଣପତ୍ର (succession certificate)।

କେହି ଆପତ୍ତି କଲେ କ'ଣ ହୁଏ

ନୋଟିସ ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ଆପତ୍ତି ଦାଖଲ ହେଲେ ଅଧିକାରୀ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଶୁଣାଣି କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଆପତ୍ତି ଏକ ପ୍ରକୃତ ବିବାଦ ଉଠାଏ, ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବୈଧ ସନ୍ତାନ ବା ବିଧବା କି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଏକ ଇଚ୍ଛାପତ୍ରକୁ ନେଇ, ସେଠାରେ ରାଜସ୍ୱ ଅଧିକାରୀ ଏହାର ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବାକୁ ମନା କରି ପକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦେୱାନୀ ଅଦାଲତକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇପାରନ୍ତି।

ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର, ଉତ୍ତରାଧିକାର ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଓ ପ୍ରୋବେଟ

ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ବେଳେବେଳେ ଛୋଟ ରାଶି ପାଇଁ କ୍ଷତିପୂରଣ ପତ୍ର (indemnity) ସହ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼ ରାଶି ପାଇଁ ଉତ୍ତରାଧିକାର ପ୍ରମାଣପତ୍ର ମାଗନ୍ତି। ଇଚ୍ଛାପତ୍ରର ପ୍ରୋବେଟ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କି ନାହିଁ ତାହା ଇଚ୍ଛାପତ୍ର କେଉଁଠି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସମ୍ପତ୍ତି କେଉଁଠି ଅଛି ତା' ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତେଣୁ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ତାହା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ।

ପ୍ରମାଣପତ୍ର ପାଇବା ପରେ

• ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ସଂଲଗ୍ନ କରି ତହସିଲରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ଲଟର ନାମାନ୍ତରଣ ପାଇଁ ଆବେଦନ କରନ୍ତୁ।
• ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନେ ଜମି ବାଣ୍ଟିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ଏକ ପଞ୍ଜୀକୃତ ବଣ୍ଟନ ଦଲିଲ ବା ତହସିଲ ବଣ୍ଟନ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ (ଦେଖନ୍ତୁ ପାରିବାରିକ ଜମିର ବଣ୍ଟନ)।
• ଅନେକ ପ୍ରମାଣିତ ନକଲ ରଖନ୍ତୁ; ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଦିଆଯାଇଥିବା କପିଟି ରଖିଦିଅନ୍ତି।

ସମ୍ବନ୍ଧିତ କାର୍ଯ୍ୟର ବିବରଣୀ ଜମି ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଅଧୀନରେ ଦିଆଯାଇଛି।

ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

ସରକାରୀ ଉତ୍ସ

• ଓଡ଼ିଶା ବିବିଧ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ନିୟମାବଳୀ, 2017 (IGR Odisha କପି)
• e-District Odisha ପୋର୍ଟାଲ
• ରାଜସ୍ୱ ସେବା ଓ ସମୟସୀମା ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ORTPS ବିଜ୍ଞପ୍ତି
• ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲା: ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ସେବା ପୃଷ୍ଠା
• ଭାରତୀୟ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଆଇନ, 1925 (Indian Succession Act, 1925) (India Code)

ସାଧାରଣ ସୂଚନା, ଆଇନଗତ ପରାମର୍ଶ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାମଲା ତାହାର ନିଜସ୍ୱ ତଥ୍ୟ ଓ ଦଲିଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏବଂ ଆଇନ ଓ ସରକାରୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବଦଳେ। କୌଣସି ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ପୂର୍ବରୁ ସମ୍ପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ପରାମର୍ଶ ନିଅନ୍ତୁ।